CÙNG TÌM HIỂU MỘT CÂU KIỀU

CÙNG TÌM HIỂU MỘT CÂU KIỀU
Sau khi bị Mã Giám Sinh cướp đời con gái, Thúy Kiều “ Giận duyên tủi phận bời bời/ Cầm dao nàng đã toan bài quyên sinh”. Nhưng rồi nàng không liều, vì:
Nghĩ đi nghĩ lại một mình
Một mình thì chớ, hai tình thì sao?
Các bản Kiều hầu như không chú giải câu này, coi như mọi người đều hiểu được. Nhưng hiểu như thế nào với “Một mình thì chớ”?
Trong Từ điển Tiếng Việt, chữ CHỚ có hai nghĩa chính: 1: Từ biểu thị ý khuyên ngăn dứt khoát: Chớ dại mà nghe theo nó.2: Từ phủ định dứt khoát điều chưa xẩy ra bao giờ: Chớ hề thấy nó đến bao giờ.
Ngoài ra, Chớ còn có nghiã như Chứ…
Đem các nghĩa các chữ Chớ này, ta không hiểu được “ Một mình thì chớ” trên kia nói gì!
Trong Từ Điển Truyện Kiều của Đào Duy Anh, ngoài giải nghĩa chữ Chớ có nghĩa là Đừng, Chẳng…như Từ Điển iếng Việt, còn có thêm nghĩa “Chẳng hề gì” với ví dụ câu 860 trong Truyện Kiều “Một mình thì chớ, hai tình thì sao”?
Như vậy chữ Chớ mang ý nghĩa “Chẳng hề gì” chỉ trong câu Kiều này hay sao? Thật ra, đây không phải là nghĩa của chữ Chớ vốn có, mà do câu Kiều này mà cụ Đào ghép cho chữ Chớ thêm một nghĩa mới!
Thế thì câu Kiều này nên hiểu thế nào?
Tôi nhớ ngày còn nhỏ, nghe mẹ tôi thường dùng hai chữ THÌ CHỚ để dạy con cái, với nghĩa đã đành, còn tạm chấp nhận được…so với một điều nguy hại hơn nhiều, không thể chấp nhận được. Một đứa trẻ giận dỗi, đến bữa cơm không ăn, còn đổ bát cơm của mình đi, bị mẹ vừa đánh vừa giảng giải; “ Đến bữa, bảo mày ăn, mày không ăn thì chớ, lại còn dám đổ cả bát cơm đi”! Hay hai anh em đi chơi, em bị bon bạn trêu chọc, mẹ mắng thằng anh : “ Mày đã không làm thinh thì chớ, lại còn hùa với chúng nó trêu em…”. Qua hai ví dụ này ta hiểu được nghĩa hai chữ THÌ CHỚ… người Nghệ vẫn dùng.
Trở lại câu Kiều trên: “ Một mình thì chớ, hai tình thì sao”, nghĩa là Thúy Kiều đã suy nghĩ cẩn thận, nếu mình dùng dao quyên sinh thì chuyện mình chết đã đành, có thể chấp nhận được, nhưng còn chuyện bố mẹ thì sao, có bị liên lụy vì cái chết của mình không?
Phải chăng THÌ CHỚ ở đây Nguyễn Du dụng tiếng Nghệ Tĩnh?
VT.

51 comments

    1. Tình cha mẹ cháu ạ. Vì Thuý Kiều dù không quyên sinh, có sống mà đã bán mình thì tình yêu đã ” hy sinh” rối. Tình yêu đã đánh đổi sau khi cân nhắc. bên tinh, bên hiếu.

  1. Thật ra cầu Kiều này Bắc Trung Nam đêu hiểu đúng. Thời trẻ, tôi còn đọc bản Kiều có câu: Một mình đã vậy hai tình thì sao?

  2. Em cũng nghĩ THÌ CHỚ ở đây Nguyễn Du sử dụng tiếng Nghệ. ( ví như : “Anh lôi kéo nó làm việc phạm pháp, việc lộ ra, một mình anh ngồi tù thì chớ, nó mà cũng vào tù như anh thì bố mẹ nó làm sao sống được ở cái làng này !”.
    “Thì chớ” trong câu trên được hiểu là “thì còn được”.
    Trong Truyện Kiều có cả một hệ thống từ được dùng theo tiếng Nghệ.

    1. Hình như cả nước đều có thể nói như vậy, chứ không chỉ riêng Nghệ Tĩnh đâu chị ạ! 🙂

  3. Không chỉ là tiếng địa phương. Công thức “thì chớ/mà-lại còn” rất phổ biến khắp mọi miền. Ví dụ: “Không âu yếm em bé thì chớ, lại còn cấu véo nó”; “Không đóng góp vào công việc nhà, lại còn ăn tàn phá hại”… See you!

  4. Thì Chớ theo nghĩa A Vương Trong phân tích thì cả gia đình em ông bà, bố mẹ, em vân dùng… mà em sinh ra HN, gốc ông bà em ở Hà Nam Ninh…. Em nghĩ rằng từ điển chưa ghi nhận hết nghĩa thôi! còn từ CHỚ là phổ biến miền Bắc nữa

    1. Rất hay. Thế là tiếng phổ thông, nhưng nay ít dùng, và các nhà soạn Từ điển đã bỏ sót! Cụ ĐAO DUY ANH sao không biết nghĩa này nhỉ, mà lại giải nghĩa là CHẲNG HỀ GÌ?

  5. Trong 1 tuyển tạp các bài NC về TK gần đây, có dễ hơn 1000 trang khổ lớn, có bài của TG Nguyễn Trí Sơn “Từ địa phương trong TK”, tôi thấy có đến 1 nửa số đó là từ toàn dân.

    1. Fb cho phép chúng ta trao đổi gần như tức khắc các vấn đề. Đó là dịp rất tốt để ta tìm hiểu các vấn đề, đặc biệt là tiếng địa phương. Khi thấy một từ ở quê tôi dùng, mà ko thấy tiếng phổ thông dùng thi tôi nghi vấn đây là tiếng địa phương, nhưng mới ng…

  6. Từ ” …làm việc A thì chớ, lại còn làm việc B” theo nghĩa “việc A còn tạm chấp nhận được so với việc B” là ngôn ngữ phổ thông tiếng Việt, ở Bắc Bộ cũng nói thế, không phải chỉ riêng Nghệ Tĩnh. Chính vì vậy các bản Kiều đều không cần chú thích mà ai cũng hiểu cả.

  7. “Thì chớ” theo nghĩa như bác giải thì quê em cũng dùng suốt mà, nên em chắc chắn nó không phải của riêng Nghệ Tĩnh đâu! Hihi…

    1. Đúng vậy! Khi cả nước dùng thì đó là tiếng Việt phổ thông, chỉ có điều ngạc nhiên là không những Từ điển tiếng Việt không có, mad một ngf như cụ Đào Duy Anh lại không hiểu dc như các bạn fb!

  8. Thưa NT; TỨ CHỚ TRONG CÂU kIỀU TRÊN TÔI HIỂULÀ LỜI TỰ NHỦ CỦA TtHÚY KIỀU LÀ: ” CHỚ LÀM ĐIỀU KHÔNG NÊN LÀM” CÓ ĐƯỢC KHÔNG Ạ!

  9. A Trọng Vương phát hiện vấn đề thú vị ghê. Té ra từ Chớ cần phải bổ xung rất nhiều.! Động từ, trạng từ, thán từ!… nhân đây xét đến từ Vâng còn nhiều nghĩa nữa gần giống Đa trong tiếng Nga…

  10. Em xin có lời kính chào Nhà thơ Vương Trọng. Em rất thích được đọc những Stt của Nhà thơ, đặc biệt là đọc những bài về “TÌM HIỂU MỘT CÂU KIỀU”. Nhân đây, em rất mong được Nhà thơ giảng giải về câu “Đoạn trường ai có qua cầu mới hay”. Nếu được thì mong Nhà thơ tag lên trang của em với tên gọi: Đào Duy Als Mười. Kính chúc Nhà thơ cùng gia đình sức khỏe, hạnh phúc và may mắn.

    1. Trước hết, đó không phải câu Kiều, mà là của một truyện thơ Nôm khác. Trong Truyện Kiều:
      Thân lươn bao quản lấm đầu
      Chút lòng trinh bạch về sau xin chừa ( câu này có nhiều dị bản). Còn trong truyện thơ Nôm đó ( tôi không nhớ là Hoa Tiên hay Phan Trần) thì:…

  11. Ngoài Bắc vẫn dùng “thì chớ” và câu Kiều “Một mình thì chớ…” là cách nói mà người Việt các miền đều hiểu được, đấy không phải là phương ngữ Nghệ Tĩnh.

    1. Vì ko thấy trong Từ điển, cộng với chuyện cụ Đào Duy Anh giải thích khác, tôi nghi vấn tiếng Nghệ, nhg dc các bạn fb các miền cho biết đó là tiếng Việt phổ thông.

  12. Vấn đề là chúng ta không thể NGHĨ mà kết luận. Nói có sách, mách có chứng. THÌ CHỚ Ninh Bình cũng dùng với nghĩa “đã đành”, “đã vậy” hay “có thể chấp nhận”. Cụ Đào Duy Anh hiểu với nghĩa ” chẳng hề gì” không thật chính xác, nhưng cũng không sai tron…

  13. Nhà thơ ơi, “Thì chớ” không chỉ dúng ở quê choa đâu, mà các vùng khác như quê tôi ở Thái Bình hay thậm chí trên Cao Bằng cũng dùng với nghĩa như vậy. Do đó câu này hầu như mặc định ai đọc cũng hiểu như thế.

  14. Một mình thì chớ các địa phương miền bắc đều dùng bác vt ạ.Đâu phải phương ngữ quê miềng.hi hi

    1. Sai rồi ông ơi …
      Ai ơi chớ vội làm giầu
      Thằng tây nó tếch thằng tầu nó sang ….

  15. Có nhẽ không phải thế bác Vương ạ! Chứng cớ là từ “Ả”. Câu nói ” Tại anh, tại ả, tại cả đôi bên” có từ lâu. Và bây giờ vùng Bắc vấn nói từ “ả” chị phụ nữ. Nhưng có sắc thái khinh miệt chứ không trung tính như trong câu Kiều,

  16. Ở quê tôi ( Thái Bình ), mọi người cũng dùng hai chữ “thì chớ” với nghĩa tương tự như cách giải nghĩa của nhà thơ Vương Trọng. Từ điển tiếng Việt của Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn quốc gia ( Nhà xuất bản Văn hóa Sài Gòn – 2006 ) có giải nghĩa h…

  17. “Hai tình” là hai mối thâm tình, hai ” khối tình”, khối tình với song thân, rộng ra với gia đình – tức ” gia tình”, và ” ái tình” với chàng Vương Trọng, ái úi, bập bập, chàng Kim Trọng!

  18. Từ ” thì chớ” trong văn cảnh này có nghĩa là không sao. Quê tôi dùng từ này khá phổ biến. Từ “thì chớ ” chắc không phải là phương ngữ của xứ Nghệ.

  19. Chữ chớ có khi trước cả thơ Nguyễn Du . Cả nước dùng ….
    Ai ơi chớ vội làm giầu
    Thằng Tây nó tếch thằng Tầu nó sang ….

    1. Chữ CHỚ vời nghĩa là ĐỪNG như anh ví dụ thì mọi ngf đều rõ. Vấn đề là ý nghĩa chữ THÌ CHỚ trong câu Kiều này!

Comments are closed.