Bác Sĩ Già Chưa chắc Giỏi

Bác Sĩ Già Chưa chắc Giỏi !!!!
==============
#BSWynnTran VietMD.net Community VietMD AME/EBM and USMLE
“Tụi mày bây giờ sướng quá, không cần phải trực cực khổ như tụi tao hồi xua…”
“Lúc tao làm BS nội trú, tao làm 2 ngày không ngủ…”
Bạn có bao giờ nghe BS đàn anh nói chuyện như vậy?
Tại Mỹ, các câu chuyện này thường xảy ra trong lúc nói chuyện cho các tân BS nội trú hoặc các SV mới đi thực tập. Mục đích cho các BS trẻ thấy các BS già hơn đã phải cực khổ lắm mới có được ngày hôm này và các SV/BS nội trú phải chuẩn bị tinh thần như vậy để nếu có bị “cực một tí” hoặc “bị đày” thì không nên than vãn.
Những ngày đầu học Y khoa, tôi cũng được nghe kể vậy. Có ông thầy kia hùng hồn hơn
“Tao mổ gần chục ca mà không được ăn..”
Tôi thấy vậy ngứa miệng hỏi
“Bênh nhân bị mổ sau cùng có ok không anh? ý em hỏi là kết quả ấy”
” DĨ nhiên rồi…”
Lúc đó tôi chỉ nghĩ đơn giản là có lẽ ngành Y là ngành đặc thù, cần phải luyện cực khổ mới có kiến thức. Tôi thường ví von học y khoa như luyện võ công Thái Cực Quyền. Không phải vì tôi là fan của Kim Dung mà vì hồi xưa tôi học võ lâu quá, học vất vã mãi mới lên được đai đen. Tôi nhận ra trong võ thuật, chỉ có tập luyện và chịu khổ thì mới khá được.
Thực tế, học Y khoa không đơn giản vậy. Học cực chưa chắc cho kết quả tốt. Các nghiên cứu cho thấy thời gian trực đêm không tăng chất lương chăm sóc bệnh nhân, trái lại còn có những rủi ro khác do BS ngủ không đủ hoặc không tỉnh táo ra quyết định. Tổ chức ACGME (chuyên về quản lý đào tạo BS nội trú của Mỹ) đã phải giới hạn giờ làm việc của BS nội trú năm 1 (intern) dưới 16 tiếng vì sợ các tân BS sẽ không đủ tỉnh táo và sức khoẻ để làm việc. Có một câu chuyện hợp đau lòng là một BS nội trú do quá thiếu ngủ đã không tỉnh táo, gặp tai nạn giao thông chết người trên đường lái xe về nhà.
Nhưng chắc chắn làm biếng sẽ không bao giờ học y tốt được vì kiến thức y khoa thay đổi mỗi ngày, cái mới chồng lên kiến thức cũ, nếu không liên tục cập nhật sẽ rất dễ lạc hậu. Có một nghiên cứu thú vị ước lượng khoảng 50% kiến thức hôm nay sẽ vất bỏ hoặc thay đổi trong vòng 5 năm tới.
Chính vì vậy, một BS ra trường đi làm lâu năm mà không cập nhật kiến thức sẽ dễ bị tụt hậu. Hội BS nội khoa Hoa Kỳ (American College of Physician) có làm một nghiên cứu thú vị với kết quả các BS già khi phải thi lại bằng chuyên khoa thì thua hẳn các BS trẻ (tỉ lệ rớt nhiều hơn), đơn giản vì kiến thức mới nhỉều quá nên các vị BS già chưa cập nhật kịp. Vì vậy tại Mỹ mới có câu BS già chưa chắc giỏi hơn BS trẻ. Trong một số chuyên khoa khó (ung thư, cơ xương khớp-tự nhiễm) các BS trẻ thường mạnh hơn trong các điều trị mới với các nghiên cứu mới ra hằng ngày (hoá trị hoặc biologic agents) trong khi các BS gìa thường dựa vào thuốc truyền thống nhiều hơn (MTX/HCQ)
Tại Việtnam, ngành Y kết hợp với triết lý Nho giáo tại Việtnam khiến cho SV Y và BS trẻ rất tôn trọng thầy cô giáo y khoa, có những trường hơp BS trẻ thấy thầy mình sai nhưng không dám nói vì sợ bi la hoặc bị đì. Lúc tôi còn ở Việtnam, tôi có hỏi một anh BS trẻ trong một ca viêm ruôt thừa cấp là tại sao dùng phác đồ này trong khi trang web uptodate nói khác hơn, anh này nói rằng anh biết mình nên làm theo Uptodate hướng dẫn, nhưng vì thầy mình là PGS TS mà, kinh nghiệm mấy chục năm không lẽ sai, nhưng quan trọng hơn là anh này không muốn bị đì như một anh BS trẻ khác vì dám sửa sai thầy mình. Tại Mỹ, cũng có một số case tương tự khi BS trẻ chịu làm theo hướng dẫn mặc dù biêt có thể không đúng.
Tuy nhiên, kinh nghiệm trong y khoa cũng cực kỳ quan trọng, đặc biệt là các bệnh hiếm và khó khi mà phác đồ điều trị ít hoặc không có. Quan sát của tôi càng về sau, có những ca mà chỉ có kinh nghiệm mới cho mình cảm giác bình an, cười nhẹ khi đoán biết trước được kết quả chẩn đoán. Và chỉ có kinh nghiệm mới giúp bạn bình tĩnh lúc ra y lệnh trong những giây phút sinh tử như trong Code Blue (bệnh nhân tím tái, ngưng tim, cần hô hấp cấp cứu). Lúc đó bạn sẽ quý anh BS già kinh nghiệm đến chừng nào.
Vì vậy, nếu bạn đang dạy một ai đó về y khoa? bạn sẽ ấn tượng hơn nếu cho SV y khoa thấy mình cập nhật, có kinh nghiệm, và chữa trị bệnh nhân thế nào, hơn là nói câu “hồi xưa tao đã cực như vậy…”
Kết hợp kinh nghiệm thực tế với sức trẻ và teamwork, bạn sẽ đi xa hơn nhiều
=====
Bài viết được dăng trên báo Soha với tựa đề khác
http://soha.vn/tai-sao-mot-so-bac-si-tre-vn-khong-dam-len-t…
Chia se voi cac “BS Già” trong Vietmd Net Minh Do Dinh-van NguyenPhan Đình HiệpPham Nguyen QuyChinh Quoc LuongQuang Phu HoLoan VoHuynh Hong LoanDong V DangLong To nhiều quá không tag nổi …
See Translation

9 comments

  1. BS Huynh Tran kể chuyện làm nhớ tới hồi mình làm nội trú cách đúng thời điểm ACGME ra quy định mới. Bệnh viên mình thực tập cỡ trung bình, tháng nào đi ward sẽ xoay tua mỗi 6 ngày sẽ có 1 ngày nhận bệnh trực tiếp từ cấp cứu (long call), một ngày nhân bệnh do tua đêm bàn giao lại. Ông program director khi đó nói “tụi mày bây giờ sướng quá, tụi tao hồi đó làm nôi trú là phải trưc suốt trong bệnh viện.” Khi chương trình nội trú ngày xưa của ổng bị buộc phải cho bác sĩ một ngày trực, một ngày ra trực thì sếp của ổng lúc đó than “vậy là tụi mày mất 50% cơ hội học hỏi!” 🙂

  2. Bây giờ lại đổi nữa rồi, intern có thể làm thêm trên 16 giờ …

  3. Trong y học thì nhiều khi evidence hay guidelines cũng không phải tất cả. Uptodate do người Mỹ viết ra thì chưa chắc đã áp dụng tốt khi điều trị cho người Việt Nam. Phương pháp chữa bệnh tốt ở NY chưa chắc đã đủ tốt để chữa cho người bệnh ở Mù Cang Chải. Kinh nghiệm của bác sỹ là cực kỳ quan trọng. Và chọn đc cho mình người thầy tốt để học cũng vậy, có những thứ thầy dạy mà không sách vở, guidelines nào nhắc đến. Đặc biệt trong những ngành đặc thù như ngoại khoa, can thiệp

    1. Đi lâm sàng vẫn luôn có những trải nghiệm và bài học quý giá. Guidelines đúng là sự đồng thuận dựa trên y học chứng cứ và kinh nghiệm lâm sàng của các chuyên gia và đúng là bệnh nhân ở các nơi khác nhau sẽ không hoàn toàn giống nhau. Guidelines cho một đám đông, còn điều trị là phải là individuals. Và không phải bê nguyển xi của nước ngoài là hay mà sử dụng các số liệu đó như giá trị tham khảo mà thôi.

Comments are closed.